Zo zoek je systematisch naar een probleem

Tot nu toe heb je in Home Assistant vooral dingen opgebouwd. Je hebt Home Assistant geïnstalleerd, apparaten toegevoegd, entiteiten bekeken, een dashboard gemaakt en een eerste automatisering gemaakt. In hoofdstuk 7 heb je bovendien een slimme stekker toegevoegd die je vanuit Home Assistant kunt bedienen.

Dat is precies het moment waarop een nieuwe vaardigheid belangrijk wordt: problemen leren zoeken.

Want vroeg of laat gebeurt er iets dat niet werkt zoals je verwacht.

De slimme stekker reageert niet meer. Een automatisering wordt niet uitgevoerd. Een sensor laat een vreemde waarde zien. Of een apparaat werkt wel in de app van de fabrikant, maar niet in Home Assistant.

De verleiding is dan groot om meteen van alles te veranderen.

Home Assistant opnieuw starten. De integratie verwijderen. Het apparaat opnieuw koppelen. Een andere automatisering maken. Misschien zelfs Home Assistant opnieuw installeren.

Soms helpt dat toevallig.

Maar je weet dan nog steeds niet wat er eigenlijk misging.

Een betere aanpak is om een probleem stap voor stap kleiner te maken.

Daar gaat dit hoofdstuk over.

Een fout is informatie

Wanneer iets niet werkt, betekent dat niet meteen dat Home Assistant onbetrouwbaar is of dat je iets verkeerd hebt gedaan.

Een fout vertelt je vooral dat ergens tussen wat je verwachtte en wat er werkelijk gebeurde een verschil zit.

Stel dat je in De Werkplaats de slimme stekker hebt toegevoegd en daaraan een bureaulamp hebt aangesloten.

Je drukt in Home Assistant op de schakelaar.

Je voorspelling is:

De bureaulamp gaat aan.

Maar er gebeurt niets.

Dat is nog geen verklaring. Het is alleen een waarneming.

Vanaf dat moment probeer je vast te stellen waar het probleem zit.

Bijvoorbeeld:

krijgt de slimme stekker nog voeding?
is de stekker bereikbaar via het netwerk?
ziet Home Assistant het apparaat nog?
verandert de status van de entiteit?
werkt de lamp zelf?
werkt alleen de automatisering niet, of ook handmatige bediening?

Door zulke vragen één voor één te beantwoorden, wordt een groot probleem steeds kleiner.

Begin met precies beschrijven wat er misgaat

“Het werkt niet” is bijna nooit voldoende om een probleem op te lossen.

Probeer veel nauwkeuriger te beschrijven wat je ziet.

Bijvoorbeeld:

De slimme stekker staat in Home Assistant op aan, maar de aangesloten lamp brandt niet.

Dat is al veel bruikbaarder.

Of:

Als ik de slimme stekker handmatig vanuit het dashboard inschakel, werkt hij wel. Alleen de automatisering schakelt hem niet in.

Nu weet je meteen dat de slimme stekker, de verbinding en de bediening vanuit Home Assistant waarschijnlijk gewoon werken.

Het zoekgebied wordt daardoor veel kleiner.

Een goede eerste stap is daarom altijd:

Wat verwachtte ik dat er zou gebeuren, en wat gebeurde er werkelijk?

Schrijf dat desnoods letterlijk op.

Verander steeds maar één ding

Dit is misschien wel de belangrijkste regel bij het zoeken naar fouten:

verander maar één onderdeel tegelijk.

Stel dat je slimme stekker niet reageert.

Je kunt dan:

Home Assistant herstarten;
de stekker uit het stopcontact halen;
de integratie verwijderen;
je wifi opnieuw starten;
de stekker opnieuw koppelen.

Als het daarna ineens werkt, weet je niet welke handeling het probleem heeft opgelost.

Misschien was alleen de wifi-verbinding tijdelijk weg.

Misschien hoefde je alleen de stekker opnieuw op te starten.

Door vijf dingen tegelijk te veranderen verlies je informatie.

Doe daarom bijvoorbeeld eerst alleen dit:

Schakel de slimme stekker handmatig vanuit Home Assistant.

Werkt dat niet? Controleer dan de volgende stap.

Werkt het wel? Dan weet je dat je niet verder hoeft te zoeken in de verbinding met de slimme stekker.

Zo bouw je steeds verder op wat je al hebt vastgesteld.

Werk van eenvoudig naar ingewikkeld

Begin niet meteen bij logboeken, YAML-bestanden of netwerkverkeer.

Controleer eerst de eenvoudige dingen.

Bij de slimme stekker kun je bijvoorbeeld deze volgorde gebruiken.

1. Werkt het aangesloten apparaat?

Controleer eerst de bureaulamp zelf.

Sluit hem eventueel rechtstreeks op een stopcontact aan.

Brandt hij dan wel?

Als de lamp defect is, hoef je Home Assistant helemaal niet te onderzoeken.

Dat klinkt vanzelfsprekend, maar juist eenvoudige oorzaken worden gemakkelijk overgeslagen.

2. Heeft de slimme stekker voeding?

Kijk of er een lampje op de stekker brandt.

Druk eventueel op de fysieke knop van de stekker.

Schakelt de aangesloten lamp dan wel?

Als dat zo is, weet je dat de stekker zelf in ieder geval kan schakelen.

3. Kan Home Assistant de stekker nog zien?

Open in Home Assistant de betreffende entiteit.

Let op de status.

Zie je bijvoorbeeld:

Uit

of:

Aan

dan heeft Home Assistant meestal nog informatie over het apparaat.

Zie je:

Niet beschikbaar

dan weet je iets anders.

Home Assistant kan het apparaat op dat moment niet goed bereiken of krijgt geen geldige status terug.

Dat geeft je een duidelijke richting voor verder onderzoek.

4. Kun je het apparaat handmatig bedienen?

Probeer de stekker vanuit Home Assistant aan en uit te schakelen.

Voorspel eerst wat er zou moeten gebeuren.

Als de verbinding goed werkt, moet de lamp nu inschakelen.

Voer daarna de handeling uit en kijk wat er werkelijk gebeurt.

Werkt handmatige bediening?

Dan zijn waarschijnlijk meerdere onderdelen al in orde:

Home Assistant draait;
de integratie werkt;
het apparaat is bereikbaar;
de schakelentiteit werkt.

Als een automatisering daarna nog steeds niet werkt, hoef je deze onderdelen niet opnieuw te onderzoeken.

Splits een automatisering in delen

Een automatisering bestaat grofweg uit drie onderdelen:

trigger → voorwaarden → acties

De trigger bepaalt wanneer Home Assistant naar de automatisering moet kijken.

Een voorwaarde bepaalt eventueel of de automatisering op dat moment mag doorgaan.

De actie bepaalt wat Home Assistant vervolgens moet doen.

Stel dat je een automatisering hebt gemaakt:

Om 19:00 uur wordt de slimme stekker ingeschakeld.

Om 19:00 uur gebeurt niets.

Dan kun je meteen naar de slimme stekker kijken, maar misschien ligt het probleem daar helemaal niet.

Controleer eerst:

Is de automatisering gestart?

Als dat niet zo is, hoef je de actie nog niet te onderzoeken.

Het probleem zit dan waarschijnlijk bij de trigger of bij een voorwaarde.

Is de automatisering wel gestart, maar werd de slimme stekker niet ingeschakeld?

Dan kijk je naar de actie.

Zo voorkom je dat je in het verkeerde gedeelte zoekt.

Gebruik Traces bij automatiseringen

Home Assistant kan bij automatiseringen laten zien welke stappen zijn uitgevoerd. Deze informatie heet een trace.

Je kunt een trace zien als een soort routebeschrijving van wat Home Assistant tijdens de automatisering heeft gedaan.

Open:

Instellingen → Automatiseringen en scènes → Automatiseringen

Open daarna de betreffende automatisering.

Bij uitgevoerde automatiseringen kun je de trace bekijken.

Je ziet daar bijvoorbeeld dat:

de trigger is geactiveerd;
een voorwaarde is gecontroleerd;
een actie is uitgevoerd.

Of juist dat Home Assistant bij stap 2 is gestopt omdat een voorwaarde niet waar was.

Dat is veel nuttiger dan alleen vaststellen:

De lamp ging niet aan.

Je weet nu namelijk waar Home Assistant is gestopt.

Controleer de huidige status

Een groot deel van Home Assistant draait om statussen.

Een slimme stekker kan bijvoorbeeld de status hebben:

of:

off

Een bewegingssensor kan bijvoorbeeld:

of:

off

zijn.

Een temperatuursensor kan bijvoorbeeld:

21.4

melden.

Automatiseringen reageren op zulke waarden.

Daarom is het belangrijk om niet alleen te bedenken welke status een apparaat volgens jou heeft, maar om te kijken welke status Home Assistant werkelijk ziet.

In een eerder hoofdstuk heb je gezien hoe je entiteiten en hun geschiedenis kunt bekijken.

Gebruik die informatie bij het zoeken naar fouten.

Stel dat je automatisering zegt:

Schakel de slimme stekker in als de temperatuur lager is dan 18 graden.

Jij denkt dat het 17 graden is.

Maar de temperatuursensor staat in Home Assistant op:

18.3

Dan doet Home Assistant precies wat je hebt gevraagd door niets te doen.

Het probleem zit dan niet in de automatisering.

Het verschil zit tussen jouw verwachting en de gemeten waarde.

Kijk naar de geschiedenis

Soms gebeurt een probleem niet precies op het moment dat je kijkt.

Dan is de geschiedenis bijzonder handig.

Stel dat iemand zegt:

De lamp is vannacht vanzelf aangegaan.

Je hoeft dan niet te wachten tot het opnieuw gebeurt.

Bekijk de geschiedenis van de slimme stekker.

Misschien zie je:

02:14 — stekker uit;
02:17 — stekker aan;
02:18 — stekker uit.

Dat geeft je een tijdstip waarop je verder kunt zoeken.

Was er rond 02:17 een automatisering actief?

Is Home Assistant toen opnieuw gestart?

Veranderde een sensor?

Door gebeurtenissen op hetzelfde tijdstip met elkaar te vergelijken kun je vaak reconstrueren wat er is gebeurd.

Gebruik het logboek

Naast de geschiedenis heeft Home Assistant ook een logboek.

Het logboek beschrijft gebeurtenissen vaak in een vorm die gemakkelijker te lezen is.

Bijvoorbeeld dat:

een automatisering is gestart;
een lamp is ingeschakeld;
een schakelaar door een automatisering is veranderd.

Dat kan helpen om de vraag te beantwoorden:

Wie of wat heeft deze slimme stekker eigenlijk ingeschakeld?

Dat is vooral handig wanneer meerdere automatiseringen hetzelfde apparaat bedienen.

Bekijk systeemmeldingen en logboeken

Sommige problemen zitten niet in een automatisering maar in een integratie of verbinding.

Daarvoor heeft Home Assistant technische logboeken.

Je vindt deze via:

Instellingen → Systeem → Logboeken

Je hoeft niet iedere regel te begrijpen.

Zoek vooral naar regels die:

op hetzelfde moment verschenen als het probleem;
de naam van je apparaat bevatten;
de naam van een integratie bevatten;
woorden als error, failed of unavailable bevatten.

Een foutmelding lijkt soms ingewikkeld, maar bevat vaak één bruikbaar stukje informatie.

Bijvoorbeeld:

Connection timed out

Dat betekent dat Home Assistant heeft geprobeerd verbinding te maken, maar niet op tijd antwoord kreeg.

Je hoeft dan niet meteen te weten waarom.

Je hebt al iets belangrijks vastgesteld:

het probleem heeft waarschijnlijk met de verbinding te maken.

Zoek eerst uit in welke laag het probleem zit

Je kunt veel Home Assistant-problemen grofweg verdelen in een aantal lagen.

Bijvoorbeeld:

apparaat → netwerk → integratie → entiteit → automatisering → dashboard

Stel dat je op je dashboard op de slimme stekker drukt en er niets gebeurt.

Begin dan niet automatisch bij het dashboard.

Test de onderdelen afzonderlijk.

Apparaat

Werkt de slimme stekker met de fysieke knop?

Netwerk

Is het apparaat bereikbaar?

Integratie

Ziet Home Assistant het apparaat nog?

Entiteit

Kun je de schakelentiteit bedienen?

Automatisering

Wordt de juiste actie uitgevoerd?

Dashboard

Is de kaart gekoppeld aan de juiste entiteit?

Door van laag naar laag te werken voorkom je willekeurig zoeken.

Een praktisch voorbeeld uit De Werkplaats

Stel dat de slimme stekker uit hoofdstuk 7 een werklamp in De Werkplaats bedient.

Je hebt een automatisering gemaakt die de lamp iedere werkdag om 08:00 uur moet inschakelen.

Op dinsdagochtend blijft de lamp uit.

Je kunt nu willekeurig instellingen gaan veranderen.

Maar je kunt het ook systematisch aanpakken.

Stap 1 — voorspellen

Je verwacht:

Om 08:00 uur moet de slimme stekker inschakelen.

Stap 2 — waarnemen

Om 08:05 uur zie je:

De lamp is nog uit.

Stap 3 — handmatig testen

Je schakelt de stekker vanuit Home Assistant in.

De lamp gaat aan.

Je weet nu:

de lamp werkt;
de slimme stekker werkt;
Home Assistant kan de stekker bedienen.

Het probleem zit waarschijnlijk niet in het apparaat.

Stap 4 — automatisering controleren

Je opent de automatisering en bekijkt de trace.

Daar zie je dat de automatisering om 08:00 uur inderdaad is gestart.

Stap 5 — voorwaarden controleren

De automatisering bevat ook een voorwaarde:

Alleen uitvoeren wanneer de werkdagsensor aangeeft dat het een werkdag is.

De status van die sensor blijkt:

off

Daarom is de actie niet uitgevoerd.

Nu heb je het echte probleem gevonden.

Je hoeft de slimme stekker niet opnieuw te installeren.

Je hoeft Home Assistant niet opnieuw op te starten.

Je weet precies waar je verder moet zoeken: bij de werkdagsensor of bij de gekozen voorwaarde.

Probeer het probleem bewust opnieuw te veroorzaken

Een probleem dat je kunt herhalen is meestal gemakkelijker op te lossen.

Stel dat een automatisering soms wel en soms niet werkt.

Probeer dan een test te maken waarbij je het gedrag bewust kunt oproepen.

Bijvoorbeeld door tijdelijk een eenvoudigere trigger te gebruiken.

In plaats van:

Schakel de stekker in wanneer het donkerder wordt dan 300 lux.

kun je tijdelijk testen met:

Schakel de stekker in wanneer ik deze automatisering handmatig uitvoer.

Werkt dat?

Dan weet je dat de actie waarschijnlijk in orde is.

Daarna kun je de oorspronkelijke trigger weer onderzoeken.

Verander na de test je instelling weer terug.

Het doel is niet om het probleem te omzeilen, maar om één onderdeel afzonderlijk te testen.

Houd rekening met vertraging

Niet ieder apparaat reageert onmiddellijk.

Een sensor kan bijvoorbeeld maar één keer per minuut een nieuwe waarde doorgeven.

Een cloudintegratie kan vertraging hebben.

Een batterijgevoede Zigbee-sensor kan slapen totdat hij iets te melden heeft.

Als je iets verandert en binnen één seconde concludeert dat het niet werkt, trek je misschien te snel een conclusie.

Bedenk daarom vooraf:

Hoe snel verwacht ik dat deze verandering zichtbaar wordt?

Wacht vervolgens alleen zo lang als redelijk is voor dat apparaat.

Dat is iets anders dan eindeloos wachten in de hoop dat het vanzelf goedkomt.

Wanneer opnieuw starten wél zin heeft

Home Assistant opnieuw starten is niet verboden.

Het is alleen beter om te weten waarom je het doet.

Een herstart kan bijvoorbeeld logisch zijn wanneer:

Home Assistant expliciet aangeeft dat een herstart nodig is;
je een wijziging hebt gedaan die pas na een herstart wordt geladen;
een integratie aantoonbaar is vastgelopen;
je wilt controleren of een probleem na een herstart terugkomt.

Maar gebruik een herstart niet als automatische eerste stap.

Als het probleem na de herstart verdwenen is, ben je anders misschien ook de informatie kwijt die je nodig had om de oorzaak te vinden.

Schrijf op wat je al weet

Bij ingewikkeldere problemen helpt het om een eenvoudig lijstje te maken.

Bijvoorbeeld:

Probleem: werklamp gaat 's ochtends niet automatisch aan.

Gecontroleerd:

lamp werkt;
slimme stekker werkt met fysieke knop;
handmatig schakelen vanuit Home Assistant werkt;
automatisering bestaat en staat aan;
automatisering start om 08:00 uur;
actie wordt niet uitgevoerd;
werkdagvoorwaarde is off.

Daarmee voorkom je dat je dezelfde dingen meerdere keren controleert.

Het maakt het ook veel eenvoudiger om hulp te vragen.

Iemand die deze informatie krijgt, hoeft niet te beginnen met:

Zit de stekker eigenlijk wel in het stopcontact?

Een vaste volgorde voor foutzoeken

Je kunt bij veel problemen dezelfde eenvoudige aanpak gebruiken:

Beschrijf wat je verwachtte.
Beschrijf wat er werkelijk gebeurde.
Controleer de eenvoudigste oorzaak eerst.
Test onderdelen afzonderlijk.
Verander één ding tegelijk.
Controleer statussen, geschiedenis en traces.
Bekijk pas daarna technische logboeken.
Probeer het probleem opnieuw te veroorzaken.
Controleer na iedere verandering opnieuw.

Deze manier van werken kost soms een paar minuten extra aan het begin.

Maar bij moeilijkere problemen bespaarart het juist veel tijd.

Niet gokken, maar uitsluiten

Systematisch foutzoeken betekent niet dat je vooraf moet weten wat het probleem is.

Je hoeft alleen telkens één vraag te beantwoorden.

Bijvoorbeeld:

Kan Home Assistant de stekker bedienen?

Ja.

Dan hoef je dat onderdeel niet verder te onderzoeken.

Wordt de automatisering gestart?

Ja.

Ook dat onderdeel kun je voorlopig uitsluiten.

Wordt de actie bereikt?

Nee.

Dan zit het probleem ergens vóór de actie.

Iedere test verkleint het gebied waarin je nog moet zoeken.

Dat is de kern van systematisch foutzoeken.

Hulp vragen wordt hierdoor veel gemakkelijker

Soms kom je er zelf niet uit.

Dat is normaal.

Maar er is een groot verschil tussen vragen:

Mijn Home Assistant werkt niet. Wat moet ik doen?

en:

Mijn slimme stekker kan ik handmatig vanuit Home Assistant bedienen. De automatisering start volgens de trace wel, maar stopt bij de voorwaarde omdat binary_sensor.workday_sensor op off staat. Ik verwacht dat deze op dinsdag on is.

Met de tweede beschrijving kan iemand veel gerichter helpen.

Hetzelfde geldt wanneer je een forum, documentatie of AI gebruikt.

Hoe beter je het probleem afbakent, hoe groter de kans dat je een bruikbaar antwoord krijgt.

Eerst begrijpen, daarna oplossen

Wanneer je een mogelijke oplossing vindt, voer die dan niet meteen blind uit.

Vraag jezelf eerst af:

Past deze oplossing bij wat ik heb vastgesteld?

Als iemand bijvoorbeeld adviseert om je Zigbee-netwerk opnieuw op te bouwen terwijl je probleem alleen een verkeerde tijdsvoorwaarde in een automatisering blijkt te zijn, dan klopt de oplossing niet met de waarnemingen.

Een oplossing is pas interessant wanneer hij past bij het probleem dat je daadwerkelijk hebt gevonden.

Dat wordt steeds belangrijker nu het heel gemakkelijk is geworden om via zoekmachines, forums en AI binnen enkele seconden allerlei mogelijke oplossingen te krijgen.

Daarmee komen we bij het volgende hoofdstuk.

Hierna: Wanneer AI nuttig is — en wanneer je de uitkomst moet wantrouwen

AI kan bijzonder handig zijn bij Home Assistant.

Je kunt een foutmelding laten uitleggen, hulp vragen bij een automatisering of een stuk YAML laten controleren.

Maar een overtuigend antwoord is nog geen bewijs dat het antwoord klopt.

Juist wanneer je eerst systematisch hebt vastgesteld wat er werkelijk gebeurt, kun je veel beter beoordelen of een antwoord van AI logisch is.

In het volgende hoofdstuk kijken we daarom naar wanneer AI je echt kan helpen — en wanneer je de uitkomst beter met extra aandacht kunt controleren.