Wat Home Assistant eigenlijk is

Wanneer mensen over een slim huis praten, bedoelen ze vaak een verzameling apparaten die via een app kunnen worden bediend.

Een slimme lamp heeft een app. De thermostaat heeft een andere app en voor de deurbel is misschien weer een afzonderlijk account nodig. Ieder apparaat kan op zichzelf slim worden genoemd, maar dat betekent nog niet dat de apparaten ook werkelijk samenwerken.

Home Assistant probeert die losse onderdelen bij elkaar te brengen.

Het geeft je één centrale omgeving waarin je apparaten kunt bekijken, bedienen en automatiseren. Daarbij maakt het in veel gevallen niet uit dat die apparaten van verschillende fabrikanten afkomstig zijn.

Toch is Home Assistant meer dan één universele afstandsbediening.

Om er goed mee te kunnen werken, moeten we begrijpen welke rol Home Assistant in een slim huis speelt, hoe het informatie ontvangt en waarom een apparaat soms wel in de oorspronkelijke app werkt maar niet in Home Assistant.

Een centrale plek voor je slimme huis

Stel dat je in huis de volgende apparaten hebt:

een slimme lamp;
een bewegingssensor;
een thermostaat;
een slimme stekker;
een deurcontact;
een zelfgebouwde ESP32-klimaatsensor.

Zonder centrale omgeving werkt ieder onderdeel misschien binnen zijn eigen systeem. De lamp wordt bediend vanuit de app van de fabrikant, terwijl de thermostaat en slimme stekker elk een eigen app gebruiken.

Dat kan prima werken zolang je ieder apparaat alleen afzonderlijk wilt bedienen.

Het wordt lastiger wanneer je wilt dat apparaten op elkaar reageren.

Je wilt bijvoorbeeld dat de lamp alleen aangaat wanneer:

de bewegingssensor iemand waarneemt;
het buiten of binnen donker genoeg is;
er daadwerkelijk iemand thuis is;
de lamp op dat moment niet handmatig is uitgeschakeld.

De benodigde informatie kan afkomstig zijn van verschillende apparaten en fabrikanten.

Home Assistant brengt die informatie samen. Het ontvangt de status van de bewegingssensor, kent de gemeten lichtsterkte en weet welke personen als thuis worden beschouwd. Vervolgens kan het bepalen of de lamp moet worden ingeschakeld.

In grote lijnen gebeurt het volgende:

Apparaten en diensten → Home Assistant → bediening, inzicht en automatisering

Home Assistant vormt daarmee het centrale punt waar informatie uit je slimme huis samenkomt.

Home Assistant is geen apparaat of merk

Home Assistant wordt soms verward met een merk slimme apparaten. Maar Home Assistant maakt zelf niet van ieder gewoon apparaat een slim apparaat.

Het is software.

Die software moet ergens op draaien, bijvoorbeeld op:

een Home Assistant Green;
een Raspberry Pi;
een mini-pc;
een server;
een geschikte virtuele machine.

Het apparaat waarop Home Assistant draait, noemen we vaak de host. Je kunt het zien als de computer waarop de centrale besturing van je slimme huis wordt uitgevoerd.

Home Assistant is dus niet hetzelfde als de computer waarop het is geïnstalleerd.

Dat onderscheid is belangrijk.

Wanneer iemand zegt:

Mijn Home Assistant werkt niet meer.

kan dat verschillende dingen betekenen.

Misschien:

is de computer uitgeschakeld;
is Home Assistant nog bezig met opstarten;
werkt het netwerk niet;
is alleen de browserpagina niet bereikbaar;
heeft één integratie een probleem;
is slechts één apparaat niet beschikbaar.

Door nauwkeurig te beschrijven welk onderdeel niet werkt, wordt een probleem veel gemakkelijker te onderzoeken.

Home Assistant is ook geen verplicht keurmerk dat op een apparaat moet staan. Apparaten kunnen op verschillende manieren worden ondersteund. Sommige fabrikanten werken actief samen met Home Assistant, terwijl andere apparaten via een openbare standaard, lokale netwerkverbinding of clouddienst worden gekoppeld.

We moeten daarom altijd controleren hoe een apparaat met Home Assistant communiceert.

Lokaal werken en de rol van de cloud

Een belangrijke eigenschap van Home Assistant is dat de software in je eigen huis kan draaien.

De basis van Home Assistant is dus niet een website op een server van een fabrikant. Je opent via je thuisnetwerk de Home Assistant-installatie die bij jou thuis actief is.

Dat noemen we lokaal werken.

Lokaal betekent niet automatisch dat alles zonder internet werkt. Home Assistant kan namelijk zowel lokale als cloudafhankelijke apparaten en diensten gebruiken.

Een lokale verbinding

Bij een lokale verbinding communiceert Home Assistant rechtstreeks met een apparaat in of rond je huis.

Dat kan bijvoorbeeld via:

je lokale netwerk;
Zigbee;
Z-Wave;
Bluetooth;
Matter;
MQTT.

Wanneer zowel Home Assistant als het apparaat blijven werken, kan zo’n verbinding vaak blijven functioneren als de internetverbinding uitvalt.

Een verbinding via de cloud

Sommige apparaten communiceren niet rechtstreeks met Home Assistant.

Een apparaat verstuurt zijn gegevens dan eerst via internet naar de servers van de fabrikant. Home Assistant haalt de informatie vervolgens bij die clouddienst op.

De route ziet er dan ongeveer zo uit:

Apparaat → internet → fabrikant → internet → Home Assistant

Als de internetverbinding of de clouddienst niet beschikbaar is, kan Home Assistant het apparaat mogelijk niet meer bereiken. Dat kan zelfs gebeuren terwijl het apparaat en Home Assistant zich in hetzelfde huis bevinden.

Cloudverbindingen zijn niet per definitie verkeerd. Ze kunnen installatie eenvoudiger maken en functies bieden die lokaal niet beschikbaar zijn.

Het is wel belangrijk dat je weet waarvan een apparaat afhankelijk is.

Vraag daarom bij ieder belangrijk apparaat:

werkt de koppeling lokaal of via de cloud?
blijft handmatige bediening mogelijk?
wat gebeurt er wanneer internet uitvalt?
wat gebeurt er wanneer Home Assistant uitvalt?
heb ik een account bij de fabrikant nodig?
welke gegevens verlaten mijn huis?

Een slim huis wordt betrouwbaarder wanneer je deze afhankelijkheden bewust kiest.

Integraties verbinden verschillende systemen

Home Assistant weet niet vanzelf hoe ieder apparaat of iedere dienst werkt.

Daarvoor gebruikt het integraties.

Een integratie is een stukje software dat Home Assistant leert communiceren met een bepaald apparaat, protocol of dienst.

Er bestaan bijvoorbeeld integraties voor:

Philips Hue;
IKEA;
MQTT;
ESPHome;
slimme thermostaten;
weerinformatie;
agenda’s;
zonnepanelen;
printers;
mediaspelers;
mobiele telefoons;
Zigbee- en Z-Wave-systemen.

Je kunt een integratie zien als een vertaler.

De fabrikant van een thermostaat gebruikt misschien eigen namen en opdrachten. De integratie vertaalt die informatie naar een vorm die Home Assistant begrijpt.

Daardoor kan Home Assistant verschillende apparaten op een vergelijkbare manier weergeven.

Een lamp van merk A en een lamp van merk B kunnen intern heel verschillend werken. Toch kunnen beide in Home Assistant als lamp worden bediend.

De integratie vormt de verbinding tussen de buitenwereld en Home Assistant:

Fabrikant, protocol of dienst → integratie → Home Assistant

Sommige integraties worden automatisch gevonden. Andere moet je handmatig toevoegen. Soms moet je daarvoor een apparaat in koppelmodus zetten, een IP-adres invoeren of je aanmelden bij een clouddienst.

Het toevoegen van een integratie betekent niet altijd dat er een nieuw fysiek apparaat wordt toegevoegd.

Een integratie kan ook informatie leveren over:

zonsopkomst en zonsondergang;
werkdagen en feestdagen;
weersverwachtingen;
energieprijzen;
afvalinzameling;
de aanwezigheid van een telefoon.

Dat is belangrijk om te onthouden:

Een integratie is de koppeling met een systeem of informatiebron. Het is niet noodzakelijk het apparaat zelf.

Van apparaat naar informatie en bediening

Wanneer een integratie een fysiek apparaat ontdekt, kan Home Assistant daarvan een apparaat aanmaken.

Een apparaat is binnen Home Assistant de logische vertegenwoordiging van één fysiek of virtueel onderdeel.

Denk bijvoorbeeld aan een slimme stekker.

De slimme stekker is één apparaat, maar kan verschillende soorten informatie en bediening bieden:

de stekker in- of uitschakelen;
het actuele vermogen bekijken;
het totale energieverbruik bekijken;
de signaalsterkte controleren;
een storingsstatus weergeven.

Home Assistant toont deze afzonderlijke functies als entiteiten.

We kunnen de structuur daarom zo weergeven:

Integratie → apparaat → één of meer entiteiten

Bijvoorbeeld:

Integratie: fabrikant van de slimme stekker
Apparaat: Stekker werkbank
Entiteiten:

Schakelaar werkbank;
Vermogen werkbank;
Energieverbruik werkbank;
Signaalsterkte werkbank.

Het onderscheid tussen integraties, apparaten en entiteiten is in het begin misschien wat abstract. Toch wordt vrijwel alles in Home Assistant duidelijker zodra je deze structuur herkent.

We behandelen dit later uitgebreid. Voor nu is vooral belangrijk dat één fysiek apparaat meerdere afzonderlijke functies kan hebben.

Een entiteit is het onderdeel waarmee Home Assistant werkt

Een entiteit vertegenwoordigt één status, meting of bedienbare functie.

Voorbeelden zijn:

een lamp die aan of uit kan staan;
een temperatuursensor met een meetwaarde;
een schakelaar;
een deurcontact dat open of gesloten is;
een persoon die thuis of afwezig is;
een mediaspeler die afspeelt of gepauzeerd is;
een batterijpercentage;
een knop waarmee een actie kan worden gestart.

Veel onderdelen van Home Assistant werken uiteindelijk met entiteiten.

Een dashboard toont bijvoorbeeld de status van een entiteit. Een automatisering controleert of een entiteit verandert en voert daarna een actie uit op een andere entiteit.

Stel dat een bewegingssensor beweging waarneemt.

De bewegingssensor is het apparaat. De entiteit voor bewegingsdetectie verandert van uit naar aan. Home Assistant kan die verandering gebruiken om een lampentiteit in te schakelen.

De route wordt dan:

Bewegingsentiteit verandert → Home Assistant controleert de regels → lampentiteit wordt ingeschakeld

Het apparaat zelf hoeft niet te weten dat er een lamp bestaat. Home Assistant legt de relatie tussen beide.

Van informatie naar een automatisering

Home Assistant verzamelt niet alleen informatie. Het kan ook reageren op veranderingen.

Dat doen we met automatiseringen.

Een automatisering bestaat in de basis uit drie onderdelen:

een trigger;
eventueel één of meer voorwaarden;
één of meer acties.

De trigger bepaalt wanneer Home Assistant de automatisering moet bekijken.

Een voorwaarde bepaalt of de automatisering op dat moment verder mag gaan.

De actie bepaalt wat Home Assistant vervolgens uitvoert.

Een eenvoudig voorbeeld:

Wanneer beweging wordt waargenomen, en het is donker, schakel dan de lamp in.

Daarin is:

beweging wordt waargenomen de trigger;
het is donker de voorwaarde;
schakel de lamp in de actie.

Dit klinkt eenvoudig, maar er zitten verschillende aannames in.

Welke sensor bepaalt of het donker is? Hoe donker moet het zijn? Hoelang blijft de lamp aan? Wat gebeurt er wanneer iemand de lamp handmatig uitschakelt? Wat gebeurt er wanneer de bewegingssensor tijdelijk niet beschikbaar is?

Goede automatiseringen beginnen daarom niet met zoveel mogelijk mogelijkheden. Ze beginnen met een duidelijke beschrijving van het gewenste gedrag.

We gaan in deze gids één eenvoudige automatisering maken. In de vervolggids over automatiseringen onderzoeken we uitgebreider hoe triggers, voorwaarden en acties samenwerken.

Home Assistant bestuurt niet altijd alles rechtstreeks

Wanneer je in Home Assistant op een knop drukt, lijkt het alsof Home Assistant het apparaat rechtstreeks aanstuurt.

Soms is dat ook zo. Maar niet altijd.

De opdracht kan verschillende routes volgen.

Rechtstreeks via het lokale netwerk

Home Assistant stuurt via je netwerk een opdracht direct naar het apparaat.

Via een hub of bridge

Home Assistant stuurt de opdracht naar een centrale bridge. Die bridge communiceert vervolgens met de lamp of sensor.

Via een USB-adapter

Home Assistant gebruikt bijvoorbeeld een Zigbee- of Z-Wave-adapter om draadloos met een apparaat te communiceren.

Via de cloud

Home Assistant stuurt de opdracht via internet naar de fabrikant. De fabrikant stuurt de opdracht vervolgens naar het apparaat.

Dit verschil is belangrijk tijdens foutzoeken.

Wanneer een lamp niet reageert, kan het probleem namelijk ontstaan bij:

de lamp;
de stroomvoorziening;
de draadloze verbinding;
de bridge;
het thuisnetwerk;
de integratie;
de internetverbinding;
de clouddienst van de fabrikant;
Home Assistant zelf.

Door eerst vast te stellen welke route een opdracht volgt, hoef je niet alle mogelijke oorzaken tegelijk te onderzoeken.

Eén centrale omgeving betekent niet één centraal storingspunt

Wanneer we veel apparaten met Home Assistant verbinden, ontstaat een belangrijke ontwerpvraag:

Wat gebeurt er wanneer Home Assistant tijdelijk niet beschikbaar is?

Een goed slim huis blijft zo veel mogelijk bruikbaar.

Een slimme lamp moet bij voorkeur nog met de gewone wandschakelaar bediend kunnen worden. Een thermostaat moet de ruimte veilig blijven regelen. Een deur moet niet alleen via een automatisering geopend kunnen worden.

Home Assistant mag extra mogelijkheden toevoegen, maar belangrijke basisfuncties moeten niet onnodig afhankelijk worden van één systeem.

We kunnen daarom onderscheid maken tussen:

Bediening

Je gebruikt Home Assistant als afstandsbediening om iets direct aan of uit te zetten.

Inzicht

Home Assistant verzamelt en toont informatie, zoals temperatuur of energieverbruik.

Automatisering

Home Assistant voert zelfstandig acties uit op basis van gebeurtenissen en voorwaarden.

Wanneer Home Assistant uitvalt, hebben deze functies niet altijd hetzelfde gevolg.

Een tijdelijk ontbrekende grafiek is vervelend, maar meestal niet ernstig. Een verwarming die niet meer geregeld wordt of verlichting die nergens anders bediend kan worden, is veel problematischer.

Denk daarom bij ieder project na over de gevolgen van een storing.

Wat Home Assistant wel kan

Home Assistant kan onder andere:

apparaten van verschillende merken samenbrengen;
statussen en meetwaarden weergeven;
dashboards maken;
apparaten vanuit één omgeving bedienen;
gebeurtenissen en veranderingen registreren;
automatiseringen uitvoeren;
meldingen versturen;
energieverbruik inzichtelijk maken;
aanwezigheid en ruimtes gebruiken;
lokale en cloudgebaseerde systemen combineren;
zelfgebouwde sensoren opnemen;
gegevens gebruiken die anders in losse apps verborgen blijven.

Het belangrijkste is misschien wel dat Home Assistant verbanden kan leggen.

Een temperatuursensor levert alleen een getal. Een slimme stekker kan alleen schakelen. Home Assistant kan de gemeten temperatuur gebruiken om te bepalen of de stekker moet worden ingeschakeld.

Daarmee worden losse apparaten onderdelen van één groter systeem.

Wat Home Assistant niet kan

Home Assistant kan niet automatisch ieder apparaat ondersteunen.

Een product kan bijvoorbeeld:

een gesloten communicatieprotocol gebruiken;
alleen via een fabrikantapp werken;
geen toegankelijke koppeling aanbieden;
afhankelijk zijn van een clouddienst;
slechts gedeeltelijk door een integratie worden ondersteund.

Home Assistant kan ook niet bepalen wat jij prettig of wenselijk vindt.

Het weet niet vanzelf:

wanneer jij verlichting nodig hebt;
welke temperatuur comfortabel is;
wanneer je gestoord wilt worden;
welke functies belangrijk moeten blijven tijdens een storing;
hoeveel automatisering je prettig vindt;
welke gegevens je met externe diensten wilt delen.

Die keuzes moeten wij maken.

Home Assistant voert uit wat wij configureren. Wanneer een automatisering technisch correct werkt maar irritant gedrag veroorzaakt, ligt dat niet noodzakelijk aan Home Assistant.

De automatisering doet dan misschien precies wat we hebben ingesteld, maar niet wat we werkelijk bedoelden.

Daarom is het belangrijk om niet alleen te vragen:

Werkt de automatisering?

maar ook:

Is dit gedrag nuttig, begrijpelijk en prettig?

Waarom compatibiliteit meer betekent dan “werkt met”

Op verpakkingen en webwinkels staan regelmatig termen als:

werkt met Home Assistant;
geschikt voor een slim huis;
ondersteunt Matter;
werkt met Google Home;
werkt met Alexa;
Zigbee-apparaat.

Zo’n vermelding vertelt niet altijd het hele verhaal.

Een apparaat kan met Home Assistant werken, maar alleen via de cloud. Een andere functie van hetzelfde apparaat wordt misschien niet ondersteund. Soms is een afzonderlijke bridge nodig of werkt een koppeling alleen met bepaalde firmware.

Controleer daarom vóór aankoop:

bestaat er een Home Assistant-integratie?
is die integratie officieel of door de gemeenschap ontwikkeld?
welke functies worden ondersteund?
werkt de integratie lokaal of via de cloud?
is een bridge, adapter of abonnement nodig?
zijn er bekende beperkingen?
wordt exact dit model ondersteund?
zijn er recente ervaringen van gebruikers?

Let vooral op het exacte typenummer.

Twee apparaten kunnen aan de buitenkant hetzelfde lijken, maar intern een andere chip of communicatiemethode gebruiken. Daardoor kan het ene model lokaal werken en het andere alleen via een clouddienst.

“Werkt met Home Assistant” is dus het begin van de controle, niet het einde.

Home Assistant is geen vervanging voor een veilig elektrisch systeem

Met Home Assistant kunnen we lampen, stekkers, verwarming en andere elektrische apparaten aansturen.

Dat betekent niet dat software elektrische beveiliging kan vervangen.

Home Assistant kan bijvoorbeeld een pomp uitschakelen wanneer een sensor een probleem meldt. Maar de installatie moet ook veilig blijven wanneer:

de sensor defect raakt;
het netwerk uitvalt;
Home Assistant opnieuw opstart;
de automatisering niet wordt uitgevoerd;
een slimme schakelaar blijft hangen;
een verkeerde waarde wordt gemeten.

Beveiligingen voor gevaarlijke situaties moeten daarom niet uitsluitend afhankelijk zijn van Home Assistant.

Denk bijvoorbeeld aan:

rookmelders;
koolmonoxidemelders;
oververhittingsbeveiliging;
waterbeveiliging;
elektrische zekeringen;
noodstops;
veilige regeling van verwarming;
toegangscontrole.

Home Assistant kan zulke systemen aanvullen met meldingen, registraties en extra acties. Het hoort niet de enige veiligheidslaag te zijn.

Wanneer je met netspanning of een vaste elektrische installatie werkt, laat werkzaamheden dan uitvoeren of controleren door iemand met de juiste kennis en bevoegdheid.

Automatisering maakt een onveilige installatie niet veilig.

Home Assistant als digitale werkbank

Je kunt Home Assistant vergelijken met een werkbank.

Op een goede werkbank liggen verschillende soorten gereedschap. Een multimeter doet iets anders dan een schroevendraaier, maar beide helpen bij hetzelfde project.

Home Assistant brengt op een vergelijkbare manier verschillende digitale gereedschappen bij elkaar:

integraties leggen verbindingen;
apparaten groeperen fysieke onderdelen;
entiteiten tonen informatie en bediening;
dashboards maken die informatie zichtbaar;
automatiseringen laten onderdelen samenwerken;
geschiedenis en logboeken helpen bij controle;
back-ups zorgen dat je kunt herstellen.

Net als op een echte werkbank helpt een duidelijke indeling.

Wanneer apparaten onduidelijk zijn benoemd en entiteiten zonder structuur worden toegevoegd, wordt Home Assistant steeds moeilijker te begrijpen.

We gaan daarom vanaf het begin letten op:

herkenbare namen;
logische ruimtes;
duidelijke functies;
kleine, testbare stappen;
documenteren wat we veranderen.

Dat lijkt in het begin misschien extra werk. Later bespaart het juist veel tijd.

Wat je uit dit hoofdstuk kunt meenemen

Home Assistant is software die op een computer in je eigen omgeving draait en verschillende apparaten, protocollen en diensten samenbrengt.

Het is geen merk slimme apparaten en het maakt een niet-ondersteund apparaat niet automatisch geschikt voor je slimme huis.

Integraties vormen de verbinding met apparaten en informatiebronnen. Een integratie kan één of meer apparaten toevoegen. Ieder apparaat kan vervolgens verschillende entiteiten bevatten voor bediening, metingen en statussen.

De belangrijkste structuur is:

Integratie → apparaat → entiteit

Home Assistant gebruikt entiteiten om informatie weer te geven, apparaten te bedienen en automatiseringen uit te voeren.

Niet iedere verbinding is lokaal. Sommige apparaten werken via een bridge, adapter of clouddienst. Daarom is het belangrijk dat je weet welke route een opdracht of meetwaarde volgt.

Home Assistant kan veel onderdelen van je huis samenbrengen, maar het bepaalt niet vanzelf wat nuttig, veilig of prettig is. Die keuzes blijven van jou.

Een goed slim huis is daarom niet het huis waarin zoveel mogelijk automatisch gebeurt.

Het is een huis waarin de techniek iets toevoegt, het gedrag begrijpelijk blijft en je weet waar je moet kijken wanneer de werkelijkheid anders is dan je had verwacht.

In het volgende hoofdstuk bekijken we wat je nodig hebt om met Home Assistant te beginnen en welke keuzes je beter kunt maken voordat je hardware aanschaft.